مصعب بن زبير مصعب بن زبير بن عوّام بن خويلد برادر عبد اللّه بن زبير است . پس از مرگ يزيد بن معاويه در ربيع الاول سال 64 هجرى ، مردم حجاز و عراق و فارس و خراسان يعنى تمام ممالك مسلمان آن روز به استثناى مصر و شام خلافت عبد اللّه ابن زبير را پذيرفتند . مصعب از طرف برادرش امارت كوفه يافت و با مختار بن ابى عبيده ثقفى جنگيد و او را كشت و سرش را به مكّه نزد برادرش فرستاد . پس از آن عبد الملك بن مروان سپاهى به سوى عراق سوق داد و با مصعب جنگيد و در اين نبرد مصعب در جمادى الاولى سال 72 هجرى به دست حجّاج بن يوسف ثقفى كشته شد و پس از آن حجاج مكّه را هم تصرف كرد . « 1 » - * - و إن الاولى بالطفّ من آل هاشم * تآسوا فسنوا للكرام التآسيا « 2 » آن پيشگامان بنى هاشم در كربلا پايدارى كردند و براى همه آزادگان سنّت پايدارى را سرمشق نهادند .

--> ( 1 ) - لغت‌نامه دهخدا . ادب الطف ؛ ج 1 ، ص 142 . ( 2 ) - همان ؛ ص 141 .